Hleð...
Þann 8. júlí 2014 skoraði Miroslav Klose sextánda mark sitt á Heimsmeistaramótum og braut þar með met Ronaldo frá Brasilíu sem hafði staðið í tólf ár. Ég sat og horfði á leikinn gegn Brasilíu — þann fræga 7-1 sigur — og sá þýskan framherja skrifa sig inn í sögubækurnar. Þetta var ekki bara mark — þetta var krýning á ferli sem spannaði fjögur heimsmeistaramót og sextán ár.
Markaskorarar á Heimsmeistaramótum hafa sérstakan sess í fótboltasögunni. Þetta eru mennirnir sem skína þegar mest er í húfi, sem finna leiðir að marki þegar þrýstingurinn er mestur. Í þessari grein fer ég í gegnum sögu markaskorunnar á HM og skoða hverjir hafa skilið eftir sig stærstu sporin.
Allsherjarlistinn — Topp 20 Sögulegir Markaskorarar
Þegar við skoðum heildarmarkaskorun á Heimsmeistaramótum sjáum við nöfn sem skilgreina fótboltasöguna. Hér er listi yfir þá tuttugu sem hafa skorað flest mörk í sögu mótsins:
Í efsta sæti er Miroslav Klose frá Þýskalandi með 16 mörk á fjórum mótum (2002-2014). Hann skoraði fimm mörk á fyrsta móti sínu, fimm á öðru, fjögur á þriðja og tvö á fjórða. Það sem gerir Klose sérstakan er samkvæmnin — hann var aldrei hæsti skorari eins móts en var alltaf meðal þeirra bestu.
Ronaldo frá Brasilíu er í öðru sæti með 15 mörk á fjórum mótum (1998-2006). Hann er eini maðurinn sem hefur skorað í tveimur úrslitum — tvö mörk gegn Þýskalandi 2002. Ronaldo var holdgerving brasilísks fótbolta á sínum tíma: hraði, tækni og ótrúleg klárleiki frammi fyrir marki.
Gerd Müller frá Þýskalandi er í þriðja sæti með 14 mörk á aðeins tveimur mótum (1970, 1974). Þetta er ótrúleg meðaltala — sjö mörk á móti. Müller var hreinræktaður markaskorari sem var kannski ekki fallegastur en var banvænn í vítateignum.
Just Fontaine frá Frakklandi situr í fjórða sæti með 13 mörk á einu móti (1958). Þetta met mun líklega aldrei brotið — 13 mörk á sex leikjum er ótrúlegt. Fontaine meiðist alvarlega ári síðar og náði aldrei aftur sama formi, en þessi eina frammistaða tryggði honum sess í sögubókunum.
Pelé er í fimmta sæti með 12 mörk á fjórum mótum (1958-1970). Hann var aðeins 17 ára þegar hann skoraði sex mörk á fyrsta móti sínu og vann heimsmeistaratitil. Pelé er eini leikmaðurinn sem hefur unnið þrjá heimsmeistaratitla.
Kylian Mbappé hefur þegar skorað 12 mörk á aðeins tveimur mótum (2018, 2022) og er líklegur til að brjóta met Klose á HM 2026 ef hann heldur áfram á sama hátt. Hann skoraði hattrick í úrslitum 2022 — fyrsti maðurinn til að gera það síðan Geoff Hurst 1966.
Aðrir í topp 20 eru meðal annars Jürgen Klinsmann (11), Sándor Kocsis (11), Gabriel Batistuta (10), Teófilo Cubillas (10), Thomas Müller (10), Grzegorz Lato (10), Gary Lineker (10), Helmut Rahn (10), Ademir (9), Eusébio (9), Paolo Rossi (9) og Lionel Messi (13).
Sögulegir Gullskósmenn Hvers Móts
Gullskórinn er verðlaun sem gefin eru markaskorara hvers Heimsmeistaramóts. Þetta er ein virtasta einstaklingseinkunnin í fótbolta og segir oft söguna um mótið sjálft.
Fyrsti opinberi gullskósmaðurinn var Guillermo Stábile frá Argentínu árið 1930 með átta mörk. Síðan þá hefur verðlaunin farið til margra af bestu framherjum heimsins. Sumir gullskósmenn unnu líka mótið — eins og Garrincha og Vavá 1962 (4 mörk hvor) eða Ronaldo 2002 (8 mörk).
Aðrir gullskósmenn komu frá liðum sem unnu ekki — eins og Oleg Salenko frá Rússlandi 1994 sem skoraði sex mörk og fimm af þeim gegn Kamerún í einum leik. Þetta sýnir að einstaklingur getur skínið jafnvel þótt liðið gangi ekki vel.
Saga gullskósins er líka saga um breytingar á fótboltanum. Á fyrstu mótunum skoruðu gullskósmenn oft 8-13 mörk. Í nútímanum eru 5-8 mörk nægjanleg. Þetta endurspeglar hvernig varnir hafa þróast, hvernig lið eru skipulagðari, og hvernig samkeppnin hefur jafnast.
Athyglisvert er að enginn gullskósmaður hefur skorað fleiri en átta mörk síðan 1970. Þetta endurspeglar hvernig fótbolti hefur breyst — varnir eru skipulagðari, leikir eru þéttari, og það er erfiðara að skora mörg mörk. Gerd Müller skoraði 10 mörk 1970 og síðan þá hefur enginn náð því.
Á síðustu þremur mótum hafa gullskósmennirnir verið: James Rodríguez 2014 (6 mörk), Harry Kane 2018 (6 mörk), Mbappé 2022 (8 mörk). Kane skoraði mörg af mörkum sínum úr vítaspyrnum sem vakti nokkra umræðu um gildi verðlaunanna — en mörk eru mörk og vítaspyrnur þarf líka að skora.
Eitt af áhugaverðustu atriðunum er að gullskósmaðurinn vinnur sjaldan mótið. Á síðustu tíu mótum hefur gullskósmaðurinn aðeins unnið tvisvar: Ronaldo 2002 og Thomas Müller 2010 (þótt Þýskaland hafi orðið þriðja). Þetta bendir til þess að lið sem byggja á einum framherja ná sjaldnast langt — þau þurfa dýpt og fjölbreytni.
Hverjir Munu Skora Mest á HM 2026?
Þegar við horfum fram á HM 2026 eru nokkrir frambjóðendur augljósir. Erling Haaland frá Noregi er efst á lista flestra — hann hefur skorað mörk á ótrúlegum hraða í ensku úrvalsdeildinni og Meistaradeildinni.
Mbappé mun reyna að bæta við 12 mörkin sín og gæti farið yfir Klose ef hann skorar fimm eða fleiri. Hann er aðeins 27 ára á mótinu og á besta tíma sínum. Frakkland á líka eitt af sterkustu liðum mótsins sem skapar mörg tækifæri. Ef Frakkland nær úrslitum — sem er raunhæft — fær Mbappé sjö leiki til að skora.
Vinícius Jr frá Brasilíu er annar frambjóðandi. Hann hefur þróast í einn af bestu framherjum heims hjá Real Madrid og Brasilía mun byggjast á honum í sókn. Brasilía hefur líka auðveldan riðil sem gæti gefið Vinícius mörg tækifæri til að skora.
Harry Kane hefur þegar 8 mörk á tveimur mótum og mun reyna að bæta við. England er eitt af uppáhöldum og ef þeir ná langt fær Kane marga leiki. Hann er líka vítaspyrnuskyttan sem eykur líkur hans ef England fær vítaspyrnur.
Julián Álvarez frá Argentínu er yngri frambjóðandi sem gæti komið á óvart. Hann skoraði fjögur mörk á HM 2022 og er orðinn lykilmaður í Manchester City. Ef Messi er ekki á sínu besta mun Álvarez taka stærra hlutverk í sókn Argentínu.
Fyrir frekari greiningu á Haaland og norska liðinu er mikilvægt að skoða hvernig Noregur hyggst nýta stærsta vopn sitt. Ef Haaland fær nægileg tækifæri gæti hann orðið hæsti skorari mótsins — en það veltur á hversu vel Noregur kemst áfram.
Haaland: Nýtt Met í Sjónmáli?
Erling Haaland er fyrirbæri. Á fyrstu þremur tímabilum sínum í Manchester City skoraði hann 91 mark í 100 leikjum — tölur sem hafa ekki sést í ensku deildinni. Spurningin er hvort hann geti flutt þennan árangur yfir á landsliðsstigið.
Í undankeppninni að HM 2026 skoraði Haaland níu mörk í átta leikjum — frábær tala sem hjálpaði Noregi að vinna riðilinn. Ef hann getur haldið því hlutfalli á mótinu sjálfu er hann raunverulegur ógn við met Klose.
Haaland er frábrugðinn öðrum framherjum á nokkra vegu. Hann er 194 cm á hæð og vegur 88 kg en hreyfist eins og léttari maður. Hann er ótrúlega hraður, hefur fullkomna tímasetningu á hlaupum sínum og er banvænn með báðum fótum og höfðinu. Hann er einfaldlega fullkominn markaskorari.
Til að brjóta met Klose (16 mörk) á einu móti þyrfti Haaland að skora sjö mörk á sjö leikjum ef Noregur nær úrslitum. Þetta er erfitt en ekki ómögulegt. Just Fontaine skoraði 13 á sex leikjum árið 1958 — og Haaland er jafn banvænn og nokkur framherji í sögunni.
Helsta áskorunin fyrir Haaland er að Noregur er ekki jafn sterkt lið og Frakkland eða Brasilía. Hann fær kannski færri tækifæri og riðillinn er erfiður. Ef Noregur fellur úr á úrslitastigi fær Haaland aðeins þrjá til fjóra leiki til að skora — sem þrengir líkur hans á gullskónum.
En ef Noregur kemst úr riðlinum og Haaland er í formi gæti allt gerst. Hann skoraði fimm mörk í einum leik í ensku deildinni og fjögur í öðrum. Ef hann kemst í slík fimm þarf hann aðeins eitt eða tvö mörk í viðbót til að hafa möguleika á gullskónum.
Ef Haaland nær þessu marki verður það ekki bara persónulegur sigur — það verður sigur fyrir Norðurlönd og sannsögli um að stærstu stjörnur geta komið frá litlum löndum. Fyrir okkur Íslendinga væri það eitthvað til að fagna — jafnvel þó við séum ekki sjálf á mótinu.
Ég mun fylgjast náið með hverju marki sem Haaland skorar á HM 2026 — ekki bara sem veðmálafræðingur heldur sem Norðurlandabúi sem vill sjá einn af okkar standa efst þegar allt er sagt og gert.