Hleð...
Þann 16. júní 2018 sat ég með þúsundum annarra Íslendinga í Gamla bíói í Reykjavík og horfði á íslenska landsliðið spila jafntefli gegn Argentínu á Heimsmeistaramóti. Þegar Hannes Þór Halldórsson varði vítaspyrnu frá Lionel Messi — besta leikmanni heims — öskraði öll þjóðin. Það var augnablik sem enginn sem upplifði það mun gleyma. Ísland, þjóð með 350.000 íbúa, var að keppa á stærsta sviði fótboltans og standa jafnfætis stórveldunum.
Sú reynsla frá 2018 mótaði kynslóð íslenskra fótboltaaðdáenda — mig meðtalinn. Hún sýndi að draumurinn er mögulegur, að smæð lands þarf ekki að vera hindrun, og að einbeitni og liðsheild geta unnið á hæfileikum. Nú, átta árum síðar, komst Ísland ekki á HM 2026 og spurningin er: hvað gerðist og hvert stefnir íslenskur fótbolti?
2018: Minnsta Þjóðin á Heimsmeistaramóti
Þegar Ísland komst á Heimsmeistaramótið 2018 í Rússlandi urðum við minnsta þjóðin sem komist hefur á mótið. Með um 350.000 íbúa var Ísland fimmtíu sinnum fámennara en Argentína og hundrað sinnum fámennara en Brasilía. Þetta var ekki bara íþróttasaga — þetta var menningarlegt undur sem vakti athygli um allan heim.
En undur þetta kom ekki af tilviljun. Það var afrakstur áratuga vinnu. Á tíunda áratugnum hóf Knattspyrnusamband Íslands markvisst uppbyggingarstarf: innanhússvellir um land allt, faglega menntaðir þjálfarar, og kerfisbundin æskulýðsþjálfun. Þegar kynslóð Gylfa Sigurðssonar, Arnars Traustasonar og Kolbeins Sigþórssonar þroskaðist var undirstaðan tilbúin.
Heimir Hallgrímsson og Lars Lagerbäck þjálfuðu liðið með hugsjón sem byggði á íslenskum styrk: líkamlegu atgervi, skipulagi og liðsheild. Vörnin var næstum ógengjanleg — Ísland sleppti aðeins 9 mörkum inn í 10 undankeppnisleikjum til EM 2016 og aðeins 7 í 10 til HM 2018. Þetta var ekki list — þetta var verkfræði á allra hæsta stigi.
Það er vert að rifja upp ferðalagið. Á EM 2016 í Frakklandi komumst við úr riðlinum og sigruðum síðan England 2-1 í sextánliða úrslitum. Wayne Rooney skoraði úr vítaspyrnu og margir héldu að leiknum væri lokið. En Ragnar Sigurðsson jafnaði tveimur mínútum síðar og Kolbeinn Sigþórsson skoraði sigurmarkið. Þegar Arnór Ingvi Traustason fór í hlaup með boltann undir lok leiksins og íslenskir stuðningsmenn héldu stóra bardagaópið í gangi — þá var fótboltinn okkar.
Ég man þegar við komumst á EM 2016 og sigruðum England. Sú sigurgleði var eitthvað sem ég hafði aldrei upplifað áður sem fótboltaaðdáandi. Þegar við síðan komumst á HM 2018 vissum við öll að þetta var einstakt augnablik í sögu íslensku þjóðarinnar — eitthvað sem gæti ekki endurtekið sig oft.
Það sem gerði liðið sérstakt var hvernig það endurspeglaði þjóðarsálina. Við erum lítil þjóð sem hefur þurft að berjast við náttúruöflin — eldfjöll, stormana, kuldann. Við lærðum að vinna saman og treysta hver öðrum. Það sama sáum við á vellinum: ellefu menn sem voru tilbúnir að leggja allt á sig fyrir hvor annan og fyrir þjóðina.
1-1 Gegn Argentínu — Ógleymanlegt Augnablik
Í fyrsta leik Íslands á Heimsmeistaramóti mættum við Argentínu, einu af sterkustu liðum heims og heimalandi Lionel Messi. Stuðlarnir á íslenskan sigur voru um 15.00 — sem þýðir að veðmálafyrirtækin mátu líkurnar á sigri okkar um 6-7%. Jafnvel jafntefli þótti ólíklegt.
Leikurinn fór eins og búist var við í byrjun — Agüero skoraði og Argentína leit út fyrir að vera á leiðinni í auðveldan sigur. En svo gerðist eitthvað. Alfréð Finnbogason jafnaði á 23. mínútu og þaðan í frá var leikurinn jafn. Vörnin okkar stóð sem múr og Argentínumenn vissu ekki hvernig þeir ættu að brjótast í gegnum hana.
Þegar Messi fékk vítaspyrnu á 64. mínútu hélt allur heimurinn að leiknum væri lokið. Hannes Þór Halldórsson, markvörðurinn sem er líka kvikmyndagerðarmaður, varði spyrnuna og varð hetja þjóðarinnar. Hann hafði undirbúið sig vel — hann vissi hvert Messi spilaði yfirleitt og valdi réttu hliðina. Þetta var ekki heppni — þetta var fagmennska.
Eftir leikinn sagði Messi í viðtali að Ísland hefði bara „sett tíu menn í varnarsvæðið.“ Þetta var sagt á gagnrýninn hátt en við tókum það sem hrós. Já, við vörðum. Og við vörðum svo vel að besti leikmaður heims fékk ekki leik á okkur. Það er ekki veikleiki — það er stefna sem skilar árangri.
Lokaúrslitið 1-1 var meira en fótboltaúrslit. Það var staðfesting á því að Ísland átti heima á þessum vettvangi. Við sigruðum ekki Argentínu en við sigruðum efasemdir um að við ættum að vera þar. Stuðlamir á Ísland lækkuðu verulega eftir þennan leik og sýndi heimurinn okkur virðingu.
Ég man eftir viðtali við erlendan blaðamann sem spurði mig hvernig Íslendingar gætu keppt við stórveldi. Svarið mitt var einfalt: við erum lið, ekki safn einstaklinga. Þeir bestu eins og Argentína eiga leikmenn sem geta leyst hvaða leik sem er — en þegar ellefu leikmenn vinna saman sem ein heild, þá verður summan meiri en hlutirnir.
Því miður gekk það ekki jafnvel í næstu tveimur leikjum. Við töpuðum 0-2 gegn Nígeríu og 1-2 gegn Króatíu og komumst ekki úr riðlinum. En það breytir ekki því sem við upplifðum gegn Argentínu — og það breytir ekki því að Ísland sýndi heiminum hvað við erum fær um.
HM 2026 Forkeppnin: Af Hverju Misheppnaðist?
Eftir HM 2018 var framtíðin björt. Ísland hafði sannað sig á stærsta sviðinu og ungir leikmenn voru að þroskast. En síðan fór eitthvað úrskeiðis. Við komumst ekki á EM 2020 (haldið 2021) og við komumst ekki á HM 2022. Nú, í forkeppni að HM 2026, enduðum við í þriðja sæti í riðli D — á eftir Frakklandi og Úkraínu.
Riðlasagan var sársaukafull. Við töpuðum 0-4 gegn Frakklandi á útivelli — niðurstaða sem sýndi gjána milli okkar og topp Evrópuríkja. Við sigruðum Grikkland tvisvar og unnum 1-0 gegn Gibraltar en það var ekki nóg. Lykilleikurinn var sá síðasti gegn Úkraínu þar sem við þurftum sigur til að tryggja annað sæti.
Hvað gerðist? Ég hef hugsað mikið um þetta og sé nokkrar skýringar.
Í fyrsta lagi, kynslóðaskipti. Lykilmennirnir frá 2016-2018 eru orðnir eldri eða hættir. Aron Gunnarsson, Gylfi Sigurðsson, Kolbeinn Sigþórsson — þessir menn voru burðarásinn og enginn kynslóð hefur fyllt skarðið að fullu. Jóhann Berg Guðmundsson er enn að spila en hann getur ekki borið liðið einn. Birkir Bjarnason er 38 ára og reynslan hans er ómetanleg en líkaminn fylgir ekki alltaf.
Í öðru lagi, þjálfaraskipti. Heimir Hallgrímsson fór til að þjálfa Jamaíku og síðar Írland. Þeir þjálfarar sem komu á eftir náðu ekki sama anda. Erik Hamrén, Arnar Viðarsson og síðar Áge Hareide hafa allir reynt en enginn hefur náð að endurskapa þá samstöðu sem einkenndi liðið undir Heimi og Lars. Það er erfitt að meta hversu mikið gott þjálfarasamstarf skiptir máli þar til það er farið.
Í þriðja lagi, samkeppni hefur aukist. Önnur smærri Evrópuríki hafa tekið eftir íslenska módelinu og farið að beita svipuðum aðferðum. Það sem var nýtt árið 2016 er orðið staðall árið 2026. Kosturinn sem Ísland hafði er ekki lengur til staðar. Lönd eins og Georgía, Makedónía og Slóvenía hafa öll náð framförum með svipuðum aðferðum.
Í fjórða lagi, áhugaleysi varðandi þróun á heimavelli. Úrvalsdeild karla hefur ekki styrkst nógu hratt og margir íslenskir leikmenn eru að spila í lægri deildum erlendis en kynslóðin á undan. Þetta hefur áhrif á gæði landsliðsins.
Tapið gegn Úkraínu 0-2 í síðasta riðlaleik var erfitt. Úkraínumenn þurftu sigur og sóttu af fullum krafti. Við áttum ekki svörin. Það var augnablik þar sem ég sá eldri útgáfu af landsliðinu — liðið sem horfði á tækifæri renna sér úr greipum.
Framtíð Íslenska Landsliðsins
Spurningin sem margir spyrja mig er einföld: mun Ísland aftur komast á stórmót? Ég tel svarið vera já — en það mun taka tíma og krefjast breytinga.
Ungir leikmenn eins og Isak Bergmann Jóhannesson og Orri Óskarsson eru efnileg. Þeir spila í sterkum deildum erlendis og fá reynslu sem kynslóðin á undan þurfti lengri tíma að afla. Isak er aðeins 21 árs og er þegar lykilmaður í Copenhagen. Orri er aðeins 19 og spilar í La Liga með Real Sociedad. Þetta eru leikmenn sem geta orðið grunnur að nýju landsliði.
En það þarf líka kerfisbreytingar. Innanhússvellir sem voru byltingarkenntir árið 2000 þurfa endurnýjun. Margir þeirra eru orðnir gamaldags og búnaður þarf uppfærslu. Þjálfaramenntun þarf að halda áfram að þróast — við erum ekki lengur einu landið með vel menntaða þjálfara og við þurfum að halda í við samkeppnina.
Kannski mikilvægast: við þurfum að finna nýja leið sem er okkar eigin, ekki bara endurtekning á því sem virkaði 2016. Sá stíll — sterk vörn, beinar sendingar, líkamleg yfirburðir — virkar enn en hann er ekki lengur nóg þegar aðrir hafa lært að verjast honum. Næsta kynslóð þarf að bæta við tæknilegum hæfileikum og boltatöku.
Ég held áfram að trúa á íslenskan fótbolta. Við höfum sannað að stærð skiptir ekki öllu máli og sú lexía glatast ekki. En næsta kynslóð þarf að skrifa sína eigin sögu — ekki bara reyna að endurtaka gömlu. Þeir þurfa að finna sína eigin leið til sigurs, með sínum eigin styrk.
Það sem gefur mér von er að íslenskt samfélag stendur enn með landsliðinu. Laugardagsmótið í Laugardalsvelli dregur enn að sér þúsundir. Krakkar dreyma enn um að spila fyrir Ísland. Þessi ástríða er enn til staðar og hún er grundvöllurinn sem allt annað byggir á.
Noregur: Von Norðurlandanna á HM 2026
Þar sem Ísland komst ekki á HM 2026 hef ég valið að fylgjast sérstaklega með Noregi. Það er ekki bara vegna þess að Erling Haaland er einn besti framherji heims — það er vegna þess að Noregur er menningarlega nálægt okkur og við deilum samskonar fótboltaarfleifð.
Norðurlöndin hafa sömu áskoranir: lítið íbúafjöldi, erfitt veðurfar, og samkeppni við ríkari lönd. Þegar Danmörk vann EM 1992 eða þegar Svíþjóð komst í úrslit HM 1958 var það sigur fyrir allt Norðurlönd. Sama gildir núna um Noreg. Við finnumst sem bræður — og þegar einn okkar stígur á heimssvið erum við öll stolt.
Noregur er í riðli I ásamt Frakklandi, Senegal og Írak. Þetta er erfiður riðill en Noregur á raunhæfa möguleika á öðru sæti. Frakkland er augljóslega uppáhald til sigurs í riðlinum en Noregur ætti að vera fær um að sigra Senegal og Írak — og jafnvel taka stig af Frakklandi.
Haaland skorar mörk í klúbbaboltanum eins og hann andi — og ef hann getur flutt þá frammistöðu yfir á landsliðsstigið gæti Noregur komið á óvart. Martin Ødegaard er annar lykilmaður sem getur stjórnað leik og búið til tækifæri. Ef þessir tveir ná sínu besta á sama tíma er Noregur lið sem getur farið langt.
Ég mun fylgjast með öllum leikjum Noregs á HM 2026 og hef þegar greint riðilinn ítarlega. Fyrir þá sem vilja skilja hvernig Noregur stendur sig á HM 2026 er það besta leiðin til að upplifa norðurlandafótbolta á stærsta sviðinu — þegar Ísland er ekki þar sjálft.
Og þegar Noregur spilar gegn Frakklandi eða Senegal mun ég vera að hrópa fyrir þá — ekki vegna þess að ég sé norskur heldur vegna þess að norðurlandabróðurlagið er raunverulegt. Þegar eitt okkar nær langt náum við öll langt. Ef Noregur kemst úr riðlinum og kannski enn lengra verður það líka sigur fyrir okkur Íslendinga.